Nội dung chính
Cơ giới hoá: Trụ cột của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao
Việc đưa máy móc vào đồng ruộng không chỉ nâng năng suất mà còn giảm phát thải carbon, là chìa khóa để ĐBSCL đạt mục tiêu “lúa xanh, gạo sạch”.
Thực tế tại HTX Hưng Lợi (Đại Ngãi, Cần Thơ)
Tại HTX Nông nghiệp Hưng Lợi, diện tích canh tác đạt 603 ha, trong đó 50 ha thuộc Đề án 1 triệu ha lúa. Hiện chỉ có một máy thu gom rơm tự hành được tài trợ 100% bởi Đức, còn lại các thiết bị như máy xới, máy gặt đập liên hợp và drone đều phải thuê hoặc tự đầu tư.
Nhờ dịch vụ thuê máy, các công đoạn làm đất, phun thuốc và thu hoạch được thực hiện nhanh chóng, giảm đáng kể sức lao động thủ công. Tuy nhiên, HTX vẫn thiếu máy cuộn rơm và máy lấy rơm tự hành – thiết bị quan trọng khi mùa nước nổi.
Giá trung bình một máy thu gom rơm tự hành lên tới 350 triệu đồng, vượt quá khả năng tài chính của nhiều HTX. Vì vậy, HTX đã kiến nghị Nhà nước hỗ trợ vốn và các gói tín dụng ưu đãi để mở rộng cơ giới hoá.
Khoa học công nghệ và các điểm nghẽn
Để đạt tiêu chuẩn phát thải thấp, cần ưu tiên sử dụng máy sạ cụm và sạ hàng thay cho sạ lan, kết hợp bón phân vùi để giảm thất thoát dinh dưỡng. Công nghệ san phẳng mặt ruộng bằng tia laser giúp quản lý nước chính xác, hỗ trợ các thiết bị tự động vận hành.
Trong giai đoạn thu gom phụ phẩm, việc tích hợp máy cuộn rơm, máy băm rơm và chế phẩm sinh học là giải pháp thay thế việc đốt rơm hoặc vùi rơm trong ruộng ngập nước.
Theo bà Nguyễn Thị Giang – Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Cần Thơ, để máy móc phát huy tối đa cần:
- Đổi thửa, tạo cánh đồng lớn để tăng hiệu suất.
- Nâng cấp giao thông nội đồng đủ tải trọng cho máy gặt, máy kéo và drone.
- Hoàn thiện hệ thống thủy lợi, lắp trạm bơm cảm biến mực nước cho tưới AWD chính xác.
Giải pháp đề xuất cho HTX và nông dân
1. Hình thành HTX kiểu mới: HTX sở hữu thiết bị chung, cung cấp dịch vụ cơ giới hoá cho xã viên, giảm gánh nặng đầu tư cá nhân.
2. Gói tín dụng ưu đãi: Ngân hàng và các quỹ phát triển nông nghiệp cần thiết kế các gói vay có lãi suất thấp, thời gian trả nợ dài dành riêng cho máy móc giảm phát thải.
3. Đào tạo nguồn nhân lực: Các chương trình đào tạo vận hành drone, máy tự hành và phân tích dữ liệu quan trắc giúp nông dân chuyển đổi nhanh chóng.
4. Hệ thống MRV (Measurement‑Reporting‑Verification): Xây dựng “hộ chiếu xanh” cho mỗi hạt gạo, liên kết với thị trường tiêu thụ, tín chỉ carbon và giá bán ưu đãi.
Kết luận
Mặc dù Đề án 1 triệu ha lúa đã nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ và các tổ chức tài chính quốc tế, cơ giới hoá vẫn gặp rào cản về vốn đầu tư, hạ tầng nội đồng, năng lực vận hành và thói quen sản xuất. Nếu không tháo gỡ đồng bộ, mục tiêu giảm phát thải và nâng cao giá trị hạt gạo sẽ khó đạt được. Vì vậy, cần một chiến lược tích hợp: công nghệ tiên tiến, hạ tầng phù hợp, mô hình HTX hiện đại và chính sách tài chính linh hoạt, để ĐBSCL thực sự trở thành “điểm sáng” của nông nghiệp xanh trong khu vực.
Văn Kim Khanh
